ХЎРОКИ ПАРҲЕЗӢ БАРОИ БЕМОРОНИ ДИАБЕТИ ҚАНДИ ВОБАСТА АЗ ИНСУЛИН

Сентябр 07
15:32 2016

Хайров Х.С.

Маркази ҷумҳуриявӣ оид ба масъалаҳои ғизо

           Хўроки парҳезӣ яке аз қисмҳои асосӣва ҷудонашавандаи табобати беморони диабети қанд мебошад. Хўрок омилест, ки ҳамеша ба ҷисми инсон, ҳолати саломатӣва қобилияти меҳнат таъсир менамояд. Ташкили хўроки дуруст иқтидори муҳофизатии ҷисмро нисбат ба таъсири омилҳои муҳити зист мустаҳкам менамояд. Дар он ҷое, ки танзими  тиббии табобати парҳезӣнест, дар он ҷо табобати пурарзиш ва таъсирбахш нест.

Ташкили хўроки парҳезӣ- маҷмўи чорабиниҳои муҳимро дар бар гирифта яке аз усулҳои асосии табобат, дар амал ҷорӣнамудани табобати парҳезӣмебошад. Умуман, ҳамаи чорабиниҳои ташкили хўроки парҳезӣдар муассисаҳои муолиҷавӣва пешгиркунандаи беморӣаз ду нуқтаи назар дида баромада мешавад. Якум – ин ташкили чорабиниҳо ва дуюм ҳама он чӣки ба қайди маҳсулот ва маблағҳои ҷудошудаи он тааълуқ дорад. Қатиъян риоя намудани ин ду омил кафолати дар муассисаҳои тиббию санитарӣамалан ба пуррагӣташкил ва риоя намудани принсипҳои асосии хўроки парҳезиро медиҳад.

Диабети қанди вобаста аз инсулин (ДҚВИ), навьи 1 дар байни кўдакон, наврасон ва ҷавонон бисёртар паҳн шуда, бештар авлодӣ мебошад.

Сабабҳои пайдоиши диабети навъи 1(ДҚВИ)

Ин намуди диабет якуякбора сар зада бо аломатҳои (симптомҳои) тезу тунд ҷараён меёбад.

Яке аз сабабҳои асосии пайдоиши ин намуди диабети қанд – ҳангоми бемориҳои вирусӣ(зарпарвин, сурхакон, сурхча, ҳерпис, паротити эндемикӣ) системаи иммунитети инсон ба ҷавоби вирус аз ҳад зиёд антителаҳо хориҷменамояд ва онҳо ҳуҷайраҳоиғадуди зери меъдаро нобуд мекунанд.

Дар сарзадани диабети қанди намуди 1 зарбаи фикронӣ(шахс дар кўдакӣи ва наврасӣдучор шудааст) нақши калонро мебозад.

Сабабҳои дигари саршавии бемори ин газаки ғадуди зери меъда, латхўрӣ ва ҷарроҳии он низ шуда метавонанд.

Яке аз сабаби дигари пайдоиши диабети қанди инсулинвобаста, ин кам истеъмол намудани сафедаҳо ва аминокислотаҳо мебошад (таркиби инсулин аз сафадаҳо иборат аст). Вайроншавии ҳосилшавии ферментҳо вануқсонҳои авлодии бета ҳуҷайраҳо низ сабабгори диабети қанд шуда метавонанд.

Нишонаҳои ДҚВИ,чӣхеле, ки дар боло зикр карда шуд, тезу тунд сар мешаванд:

– беқуватии умумӣва мушакҳо пайдо мешавад (ин гуна беморон ҳама вақт дароз кашида хобидан мехоҳанд);

– зиёдшавии иштиҳо ва айни замон камшавии вазни бадан;

– пешобронии бисёр, на танҳо рўзона балки шабона ҳам (тоҳато пайдоиши энурез – пешобронии шабона, нигоҳ надоштани пешоб);

– ташнагии зиёд, ки бо нўшидани об қонеъ намегардад. Бемор метавонад то 5 литр об дар як шабонарўз истеъмол намояд (меъёрии шабонарўзи2 литрро ташкил менамояд);

– ташнагии доимии даҳон;

– эҳтимолияти пайдоиши хориш дар узвҳои таносул, пайдоиши пучакҳои дер сиҳатшаванда.

Пеш аз ҳама қайд намудан зарур аст, ки парҳез ҳангоми намуди 1 (вобастаазинсулин, ДҚВИ) азнамуди 2 (новобастаазинсулин, ДҚНИ) фарқмекунад.

Ҳангоми тавсияи парҳез ба беморони ДҚВИ ба калориянокии ғизо диққат дода мешавад ва истифодабарии қариб тамоми озуқавориҳо раво мебошад. Миқдори ғизои истеъмолшуда ба таври воҳидинони (ВН) баҳо дода мешавад. Ба беморони ДҚНИ, ки бисёри вақт онҳоро вазни зиёдати ҳамроҳ аст, истеъмоли ғизоҳои камкалория тавсия карда мешавад.

Омилҳое, ки ба суръати ҷаббиши карбогидратҳо таъсир мерасонанд:

1.Намуди карбогидратҳо:  карбогидратҳои оддӣ босуръат ва мураккаб бошад оҳиста ҷаббида мешаванд.

2. Ҳарорати ғизо – хўроки хунук дертар ҷаббида мешавад.

3. Таркиби ғизо – агар ғизо аз маҳсулоти дурушту донадор ва нахҳои ғизодор тайёр карда шуда бошад онгоҳ ҷаббиши он мушкилтар мегардад.

4. Мавҷудияти чарб дар ғизо ҷабидашавии карбогидратҳоро паст менамояд.

5. Баъзе доруҳои қандпасткунанда, аз ҷумла глюкобай суръати ҷаббиши карбогидратҳоро паст мекунад.

Аз ҷиҳати ҷаббишашон карбогидратҳо ба 3 қисм ҷудо мешаванд:

– карбогидратҳое ки қанди хунро фаврӣ мебардоранд – миқдори қанд дар вақти хўрок истеъмол намудан дар ковокии даҳон баланд мегардад;

– карбогидратҳое ки қанди хунро тез баланд менамояд – миқдори қанди хун баъди 10-15 дақиқаи хўрокхурӣ баланд мегардад;

– карбогидратҳое, ки қанди хунро оҳиста баланд менамояд – миқдори қанди хун баъди 20-30 дақиқаи истеъмоли хўрок баланд мегардад.

Хусусиятҳои гуруҳҳои алоҳидаи озуқаворӣ

Барои беморони диабети қанд маҳсулотҳои озуқаворӣба се қисм тақсим мешаванд:

1.Ғизоҳои истеъмолшавандае, ки пеш аз хўрдан миқдорашонро ба воҳиди нонӣ(ВН) гузаронидан лозим аст.

2. Озуқавориҳое, ки ба воҳиди нонӣ(ВН) гузаронидан шарт нест ва чӣқадар хоҳиш бошад метавон истеъмол намуд.

3. Ғизоҳое, ки дар шароити муқаррарӣҳоҷати истеъмол нест(ин маводҳо фақат дар ҳолати паст шудани миқдори қанди хун истеъмол мешаванд).

Воҳиди нонӣ(ВН) барои иваз намудани маҳсулотҳои озуқаворӣ бо назардошти баҳо додани миқдори карбогидратҳо истифода бурда мешавад: як ВН ба 12 гр. карбогидратҳо ё ба 50 ккал энергия баробар аст.

Аз гуруҳи «шириниҳо» қанди оддӣ, асал, шарбатҳо, нўшокиҳои ширин, мураббо, компоти ширин, маҳсулоти қаннодӣ (торт, кулчақандҳо, печени, ҳамаи намуди конфетҳо), яхмос, ангур, харбуза дохил мешаванд. Ин маҳсулотҳо қанди хунро дар лаҳзаи хеле кўтоҳ баланд менамоянд ва барои беморони навъи 1 ва ҳам навъи 2-итавсия карда намешаванд.

Аз «маводҳои ордӣва ярма»нонҳои аз навъи 2 боло, нони сиёҳ, ярмаҳои марҷумак ва ҷав тавсия карда мешаванд.

Меваҳо ва буттамеваҳояке аз маҳсулотҳое мебошанд, ки миқдори қандро тез баланд менамоянд. Аз тарафи дигар ин маводҳо сарчашмаи витаминҳо, макро ва микроэлементҳо мебошанд. Номгўи меваҳо ва буттамеваҳое, ки ба беморони диабети қанд тавшия шудаанд ниҳоят гуногунанд: себ, нок, ситрусҳо, тарбуз, зардолу, шафтолу, олу, анор, олуболу, гелос, қулфинай, қот, зирк, ангат ва ғайра.

Шарбати меваҳо (аз сабаби набудани нахҳои ғизогӣдар таркиби онҳо) фақат барои бартарафсозии гипогликемия истифода бурда мешаванд. Аз ин xулоса кардан мумкин: чиқадаре, ки ғизо сахт, дурушт ва хунук бошад, ҳамон қадар барои беморони диабети қанд фоидаоваранд.

Маҳдуд намудани чунин меваҳо дар ратсиони беморони диабети қанд: ангур, анҷир, харбуза, банан, ананас, хурмо ва хушкмеваҳо (мавиз, ғўлинг) тавсия карда мешавад.

Таркиби сабзавотҳо аз нахҳои ғизогӣ, қанди озод, миқдори ками чарб ва карбогидратҳо ва ғайра бой аст. Дар таркиби картошка бисёртар карбогидрат (крахмал) вуҷуд дорад. Барои ҳамин ҳам миқдори онро ба вояи нон (ВН) гардонида, истеъмол намудан лозим аст. Як дона картошкаи ҳаҷми миёна ба 1 ВН баробар аст.

Аз сабзавотҳо барои беморони диабети қанд тамоми намуди карам, сабзӣ, шалғам, шалғамча, помидор, бодиринг, каду, боимҷон, лаблабу, пиёзи кабуд ва бехпиёз, барги салат, торон, кабудӣ(шиббит,гашнич), замбурўғҳо тавсия карда мешаванд.

Маҳсулотҳои ширӣ(шир, сашир, ҷурғоти равғаннокиаш гуногун) аз руи ҳисоби 1 стакон = 1 ВН.

Маҳсулотҳои гуштӣ ва моҳӣдар ҳолати тозаи бирён ё дампаз (гўшти гов, буз, мурғ, моҳӣ) миқдори қандро на он қадар зиёд менамоянд. Аммо ба ҳасибҳокрахмал; ба қиммакабоб (котлетҳо) нон ва картошка; ба тухмбирён (омлет) бошад орд ҳамроҳ карда мешавад.

Аз машруботи спиртӣ– истеъмоли ҳамаи намудҳои май ва пиво, ки миқдори қанд дар таркибашон аз 5% зиёдтар аст, манъ карда мешавад. Фақат майи худтайёркарда, ки миқдори қанди он камтар аз 3-5% ро ташкил менамояд, дар ҳаҷми 150-200гр. раво дониста мешавад. Аз машруботи спиртии сахт истеъмоли арақ ва коняк (бренди, виски ва ғайра) 75-100 гр. иҷозат дода мешавад (ҳангоми истеъмоли мунтазам – на зиёдтар аз 30-50гр. дар як шабонаруз). Истеъмоли зиёди машруботи спиртӣба ғадуди зери меъда таъсири манфӣмерасонад, қанди хунро зиёд намуда, баъди 4-5 соат сатҳи қандро якуякбора кам менамояд, ки ба ҳолати гипогликимия оварда мерасонад.

 

Миқдори маводҳои озуқаворӣ, ки ба як воҳиди нони (ВН) баробар аст

 

Номгўи маҳсулотҳо

Миқдори маҳсулот, ки дорои 1 ВН мебошад

гр.

ченак

Нон ва маҳсулотҳои нонӣ

Нағора, чубчаҳои нонӣ 15  
Нон, кулча 12 1 бурида
Нони хушк 20 1 бурида
Нони қоқи куфта 15 1 қошуқи ошхурӣ
Нони ҷавин 20 ½ стакон
Нони ҷав  (ржаной) 25 ½ стакон
Нони сабусдор 30 ½ стакон
Чалпаки тунук (блины)   1 донаи калон (чени тоба)
Чалпаки ғафс (оладьи)   1 донаи миёна

Орд ва донагиҳо

Биринҷ 15 2 қошуқча (қошуқча чойи)
Оҳари (крахмал) картошка 15 2 қошуқча (қошуқча чойи)
Орди ҷуворимака 15 2 қошуқча (қошуқча чойи)
Орди гандуми навъи аъло 15 2 қошуқча (қошуқча чойи)
Маводҳои макаронӣ 15 2 қошуқча (қошуқча чойи)
Донагиҳои гандумӣ, марҷумак, ярмаи гандум (манная крупа), ярмаи ҷав (перловая), ярами ҷави русӣ(овсяная) 20 1,5 қошуқи калон (столови)
Орди соя (сое) 80 3 қошуқи калон

Мева ва мевабутагиҳо

Қоқи банан, себ, ғулинг,анҷир 15 1 қошуқи калон
Мавиз, хурмои дароз (финики) 20 ½ дона
Банан (бе пуст) 60 ½ дона
Ангур 80 10-12донаи миёна
Хурмо 90 1 донаи миёна
Ананас 105 1 тилим
Анҷир 110 3 дона
Анор 110 1 дона
Олича, гелос 115 ¾ стакон
Хуч (шиповник) 120 1 стакон
Себ 120 1 дона
Олу 125 4 дона
Шафтолу 125 2 дона
Харбуза (бе пуст) 130 1 тилим
Бектошӣ(крыжовник) 130 ¾ стакон
Зардолу 135 5 дона
Тарбуз (бе пуст) 135 1 тилм
Малина 140 1 стакон
Афлесун 150 1 дона
Нок, себи биҳи 150 1 дона
Норинҷ(грейпфрут) 185 1,5 дона
Клубника 190 1 стакон
Лимон 400 4 дона

Шарбати бе қанд

Ангур 70 1/3 стакони 250 мл
Олу 80 1/3 стакони 150 мл
Олуча, гелос 90 1/2 стакони 250 мл
Себ, нок 100 1/3 стакони 250 мл
Афлесун 110 1/2 стакони 150 мл
Мандарин 120 1/3 стакони 150 мл
Грейфрут 130 2/3 стакони 250 мл
Клубника 160 3/4 стакони 250 мл
Малина 170 1/3 стакони 150 мл

Сабзавот

Картошкаи хушк 30 1 қошуқи ошхурӣ
Картожкаи бурёнкардашуда 40 1,5 қошуқи ошхурӣ
Куфтаи картошкагӣ 30 1,5 қошуқи ошхурӣ
Чуворимака 70 1 донаи миёна
Картошкаи обҷуш 75 1 дона
Лаблабу 130 2 донаи миёна
Пиёзи бехии хом 130 2 дона
Лубиёгиҳои сабз 140 8 қошуқи ошхўрӣ
Сабзӣ 165 2 дона
Турб 185 2 донаи миёна
Занҷабили булғорӣ 225 5-6 донаи миёна
Карами сафед 255 1 сараки хурд
Гулкарам 265 1 сараки хурд
Каду 285 ¼ кадуи миёна
Шалғамча 315 6-7 донаи миёна
Помидор 315 3 донаи миёна
Лубиё 400 5-6 қошуқи ошхўрӣ
Бодиринг 520 5-6 донаи миёна
Забуруғи сафеди тару тоза 1090  
Олуи кабуд 100 4 донаи миёна
Олуи сурх 80 3 донаи миёна
Киви 150 2-3 донаи миёна

Маводҳои ширӣ

Шир, ҷурғот, саршири равғаннокиаш гунонгун   1 стакон
Кулчаи панирдор   1 донаи миёна
Яхмос 65 1/3 стакон

Нушокиҳо

Пивои парҳезӣ 200 1 стакон
Қаҳва, чойи бе қанд   Ба ҳисоб гирифта намешавад

Шириниҳо

Шакар 7 1 қошуқи ошхурӣ
Қанди лунда 12 2,5 лунда
Печении паҳрезӣ 12-15 3 дона
Асал 15 1 қошуқи ошхурӣ
Квас   1 стакон (200 мл)
Лимонад   1 стакон (70 мл)

Ғайра

Самбусаи гўштӣ 25 1 донаи миёна
Тушбераи мевагӣ 25 2 дона
Тушбераи гуштӣ 50 4 дона
Гушти қимма (котлета) 100 1 дона миёна
Ҳасиби оббпаз, ҳасибча 150 6 дона

 

Хусусиятҳои парҳези ДҚВИ

Энергияи ратсиони ДҚВИ 1800-2400 ккал ташкил медиҳад (барои занҳо 29 ккал/кгвазн ва мардҳо – 32 ккал/кг вазн), ки аз ҳисоби умумии:

– 50%- карбогидратҳо (14-15 ВН аз ҳисоби нон ва ярмаҳо, боқимонда 2 ВН аз ҳисоби сабзавотҳо);

– 20% – сафедаҳо (маводҳои камравғани гуштӣ, ширӣ ва моҳӣ);

– 30% – чарбҳо (маводҳои камравғани гуштӣ, ширӣ, моҳӣ ва равғани растанӣ).

Тақсимоти шабонарузии ғизо аз табобат бо инсулин вобастаги дорад, ки он на бояд зиёдтар аз 7 ВН дар як бори хўрокистеъмолкунӣ бошад. Масалан, ҳангоми қабулкунии 2 каратаи инсулин, ба таври зерин тақсим карда мешавад: хўроки наҳор- 4 ВН, хўроки чошт – 2ВН, нисфирузӣ- 5ВН, пешин – 2ВН, шом – 5ВН, пеш аз хоб – 2ВН (ҳамагӣ- 20 ВН).

Вобаста аз намуди фаъолиятишахс дар як шабонарўз энергияи зеринро қабул намудан зарур аст:

– кори ҷисмонии вазнин- 2000- 2700 ккал ё 25-27 ВН;

– кори оддӣ – 1900- 2100 ккал ё18-20 ВН;

– фаъолияте, ки ба кори ҷисмонӣвобаста нест – 1600- 1800 ккал ё 14-17 ВН.

 

Хўроки парҳезии беморони диабети қанди навъи  I (дараҷаи сабўк ва миёнаи бо вазни ҷисми муътадил ё каме барзиёд) барои таъмин намудани мутадилии мубодилаи карбонгидратҳо ва интихоб намудани вояи инсулин ва дигар доруҳои қандпасткунанда

Мақсади таъинот:мусоидат намудан ба муътадилшавии мубодилаи карбогидратучарбҳо.

Моддаҳои липотропӣ, витаминҳо, нахҳои ғизоӣ  дар парҳез зиёд мешаванд (ҳамчунин номгўи зиёди маҳсулоти озуқаворӣдароварда мешавад).

Ҳарорати хўрок: муқаррарӣ.

Реҷаи истеъмол ва таъин намудани хўрок: 5-6 бор дар як рўз.

Таркиби химиявӣва энергия:сафедаҳо – 90-100 гр., равғанҳо 70-80 гр., карбонгидратҳо – 300 гр.Энергияи ратсион – 2300 ккал. Намаки ошӣна зиёд аз 6 г, моеи озод –  1,5-2 л.

Номгўи таому маҳсулоти тавсияшаванда

Нон ва маҳсулотҳои нонӣ:нони сиёҳи аз орди навъи паст, нони ҷавин, нони сабўсӣ, сафедагии гандумӣаз орди навъи II (тақрибан  200-300 г дар як рўз).

Шўрбоҳоивегетерианӣ аз сабзавоти гуногун, карамшўрбо, мурғшўрбо, бедонашўрбо, думшўрбо карамшўрбо, лаблабушўрбо, обдўғи гўштӣва сабзавотӣ, пиёбаҳои дуюмбораи гўштӣва моҳигӣ, замбуруғӣбо сабзавот, ярма, картошка, фрикаделкаҳо (ғелакҳо).

Гўшт ва таомҳои гўштӣ: гўшти беравған, парранда, моҳӣдар шакли ҷушонидашуда, пўхташуда бурида ё поракардашуда, ҳасибча, ҳасиби беравған.

Ширмаҳсулотҳои шир : шир, ҷурғот, дуғ, творог, қаймоқ (ба миқдори кам).

Тухм на зиёд аз 2 дар намуди омлет ё ба дигар таомҳо иловашуда.

Таъомҳо аз гарнирҳо ва сабзавотҳо:

Мева ва сабзавотҳое, ки дар 100 гр. таркибашон 5 гр. карбогидратҳо (бодиринг, помидор, капуста, боимҷон, турбча, турб, замбуруғҳо, каду, укроп, себ ва олуи туршчатоб) доранд истеъмоли онҳо дар якшабонарўз 600-800 гр. тавсия карда мешавад. Мева ва сабзавотҳое, ки дар 100 гр. таркибашон 5-10 гр. карбигидратҳоро доранд (сабзӣ, лаблабу, занҷабили булғорӣ, лубиёгиҳо,  мандарин, афлесун, грейптфрут, тарбуз, олуча, зардолу, харбуза, себу  олуи ширин, нок, шафтолу, тамашқ, қот) доранд истеъмоли онҳо дар якшабонарўз 200 гр. тавсия карда мешавад. Мева ва сабзавотҳое, ки дар 100 гр. таркибашон зиёда аз 10 гр. карбигидратҳоро доранд (ананас, банан, анор, олуча, анҷир, хурмо, гелос, ангур, мавиз, ғўлинг) доранд истеъмоли онҳо тавия дода намешавад.

Шўлаҳо аз ярмаи марҷумак, ҷавин, ҷави русӣ, лубиёгиҳо. Таом ва гарнирҳо аз карами сафеду ранга, каду, боимҷон, замбуруғҳо тавсия карда мешавд, ки 50 гр. ярмаи марҷумак ва ҷави русӣ(овсянка) дар як рўз истеъмол карда шавад.

Картошка бо назардошти меъёри карбонгидратҳо. Карбонгидратҳо ҳамчунин дар сабзӣ, лаблабу, нахўди сабз ба ҳисоб гирифта мешаванд. Истеъмоли озодона – карамаи сафед, тиррак, каду, салат, бодиринг, помидор, боимҷон.

Сабзавотҳо дар шакли хом, ҷушонидашуда, пўхташуда ва сўкӣдода мешаванд. Хўришҳо  – винегрет, салат аз сабзавоти тару тоза, шакароби  сабзавотӣ, тиррак, шўрмоҳии беравған, гўшт ва моҳӣдар шакли яхнӣ, салат аз маҳсулоти баҳрӣ, панир. Буттамева ва меваҳои тару тоза бо миқдори ками карбонгидратҳо, желе, самбук, фиринӣ, компот, конфетҳо бо ивазкунандаи қанд.

Нӯшокиҳо:чой, қаҳва бо шир, шарбатҳои беқанди мевагӣ ва буттамевагӣ.Шарбати аз меваҳои туршу ширин, компот.

Равғанҳо:танҳо равғани маска ва равғани растанӣтавсия дода мешавад.

 

Миқдори озуқавориҳо (гр., брутто) дар 1 рўз

Равғани растанӣ 20 Помидор 20
Равғани маска 20 Сабзи 75
Шир 200 Картошка 200
Кефир 200 Капуста 600
Ярма 50 Кабуди 25
Гўшти гов 150 Моҳӣ 100
Нони сафед 100 Творог 100
Нони сиёҳ 200  
Сметана 40  

 

Хўроки парҳезӣ барои беморони инсулин қабулкунанда

Тибқи маълумотҳои солҳои охир ба ин беморони диабети қанд варианти парҳези дорои сафедаи зиёд тавсия карда мешавад.

Тавсифи парҳези дороисафедаизиёдкарда шуда:

1. Миқдори сафедаро зиёд карда, чарб ва карбогидратҳо (бештар аз ҳисоби намудҳои мураккаб) дар сатҳи тавсияҳои физиологӣмебошад.

2. Намудҳои қанди озод маҳдуд карда мешавад.

3. Таом бо тарзи обпаз, дар буғ тайёркардашуда ё буғкардашуда дар намуди кўфта ё нокўфта. Миқдори намак 6 гр.

4. Ҳарорати таомҳо 55-600С, таомҳои хунук на пасттар аз 150С.

5. Таркиби кимёвӣ: сафеда 110-120 гр. (ҳайвонотӣ45-50 гр.), карбогидратҳо 250-330 гр. (моно- ва дисахаридҳо -30-40 гр.), чарбҳо 80-90 гр. (растанигӣ30 гр.), калорияи ратсион 2080-2690 ккал

Бояд қайд кард, ки на ҳамаи беморони инсулин қабулкунанда талаботи истеъмоли миқдори зиёди сафедаро доранд. Ин парҳез пештар ба беморони сироятии ориза дошта ва вайроншавии фаъолияти гурда рост меояд.

Ба бемороне, ки дар ҳолати амбулатория табобат меёбанд бояд:

– миқдори истифодабарии карбогидратҳо доимӣбошад. Баҳри гуногун намудани карбогидратҳои ратсион ҷадвали ивазкунии озуқавориҳо истифода бурда мешавад;

– истеъмоли озукавориҳо (карбогидратҳо) бо мувофиқа аз қабули инсулин (ба ҷадвал нигаред) ташкил карда мешавад. Риоя накардани ин омил ба зиёд ё камшудани миқдори қанд дар хун мегардад.

 

а) инсулини оддӣ
08.00 – хўроки наҳории сафедагӣ (тухм, творог, гўшт), сузании инсулин
09.00 – карбогидратҳо (ордоб ё картошка)
11.30 – карбогидратҳо (хлеб)
14.00 – хўроки нисфирузӣ бе нон
17.00 – сузании инсулин
18.00 – карбогидратҳо (каша ё картошка)
20.30 – карбогидратҳо (нон)

 

Аз ҷадвал дида мешавад, ки бо мақсади зиёд нашудани миқдори қанди хун пеш аз сузании инсулин, миқдори ками хўроки сафедадор дода мешавад.

 

а) инсулини бо таъсири 24 соат
08.00 – сузании инсулин
09.00 – карбогидратҳо
11.30 – карбогидратҳо
14.00 – карбогидратҳо
18.00 – карбогидратҳо
22.30-23.00 – карбогидратҳо

 

а) инсулини бо таъсири 30-36 соат
07.00 – карбогидратҳо
08.00 – сузании инсулин
09.00 – карбогидратҳо
11.30 – карбогидратҳо
14.00 – карбогидратҳо
18.00 – карбогидратҳо
22.30-23.00 – карбогидратҳо

 

Дар ҳолати таҳдиди гипогликемия диабет миқдори чарб то 30 гр., сафеда – 50 гр. кам карда шуда карбогидратҳо 300 гр. (аз ҳисоби тез ҷаббидашавандаҳо) мебошад. Истеъмоли озуқавориҳое, ки барои диабети қанд тавсия дода нашудаанд, иҷозат дода мешавад.

Рўзи аввали баъди аз кома баровардан, фишурдаи мева ва сабзавот, компот, кисел бо тарзи васеъ тавсия дода мешавад. Рўзи дуюм шурбоҳо, сабзавоту мева, сухари (нони қоқ) дар намуди кўфта,ҷурғот дода мешавад. Аз рузи 5 саркарда таомҳои сафедадор: творог, моҳии ҷушонидашуда, омлет, гўшт ва гўшти парранда иҷозат дода мешавад. Аз рўзи 10 -ум сар карда равғани озод (равғани маска ва растанигӣ) ба ратсион дароварда мешавад.

Нишондоди хубҳискунии бемор дар ҳолати баландии қанди хун ғалатона мебошад. Хуб ҳис намудани бемор дар ҳолати ба танзим даровардани миқдори қанди хун ба вуҷуд меояд. Аз ин сабаб мунтазам назорат оиди паст намудани миқдори қанди хун то 1-2 ҳафта (хусусан ба занон ва ҳомиладорон)лозим мебошад.

Табобати асосии ДҚ намуди 1, ин бо роҳи дуруст муайян намудани вояи инсулин мебошад. Аз ин сабаб маҳдуд ё тавияи парҳез дар ҳолати лозимӣмуяйян карда мешавад.

Тартиби истеъмоли хурокиҳо барои кўдаконигирифтори ДҚВИ 5-6 маротибаро тавсия дода мешавад. Фосилаи ҳар як таом 2-3 соатро дар бар мегирад. Дар вақти тайёр намудани таомҳо ба маҳдудияти шўрӣ, тезӣаҳамияти колон дода мешавад.

Калорияи шабонарузии ғизо ба таври зерин тақсим карда мешавад: ғизои якўми пагоҳирузӣ – 30%, пешин – 40%, баъди пешин – 10%, шом -20%.

Менюи тахминии ғизогирии кўдакон:

Ғизои якўми пагоҳирузӣ: твороги беравған бо шир, шавлаи марҷумаки дона – дона, чойи бе қанд.

Ғизои дуюми пагоҳирузӣ: себ, нон бо панир.

Хўроки пешин: шўрбо (гўшти беравған), сабзавотҳои дампазкарда шуда (боимҷон, карам, шалғам), меваҳои на он қадар ширин.

Ғизои баъди пешин: кадуи дар танўр пухташуда, чойи бе қанд.

Хўроки бегоҳӣ: моҳӣдар танур пухташуда, карами дампаз, компот аз мева.

Шабона: 1 стакон маҳсулоти шири нордон.

Реҷаи ғизогирии кўдакони то боғча:

09.00 – ғизои якуми пагоҳирузӣ

11.00 – ғизио дуюми пагоҳирузӣ

13.00 – хўроки пешин

15.00 – хўроки баъди пешин

18.00 – хўроки шом

21.00 – хўроки шабона

Кўдакони то синну 14 сола:

7.00 – ғизои якуми пагоҳирузӣ

10.00 – ғизои дуюми пагоҳирузӣ

13.00 – хўроки пешин

16.00 – хўроки баъди пешин

19.00 – хўроки шом

21.00 – хўроки шабона

 

Барои пешгирии оризаҳои меъдю рўда, қонеъ кардани ташнагӣ ва фаолияти кори ғадуди зери меъда нушидани обҳои менаралӣ (обҳои менералии «Барҷоми» №4 , №7, «Шоҳамбарӣ) ба миқдори 200-250 гр. 3-4 бор дар як рўз тавсия дода мешавад.

 

 

Номгўи адабиёти истифодашуда

1. Аминов С. Таъомҳои миллии тоҷикӣ//Душанбе, Ирфон, 1988с., 208саҳ.

2. Айлен Робертсон. Ғизо ва саломатӣ  дар Аврупо//Москва, Вес мир, 2003с., 505саҳ.

3. Гурвич М.М. Парҳез барои саломатӣ//Москва, Легпромбытиздат, Москва, 1995с., 333саҳ.

4. Сасмсонов М.А. Дастур оиди  диетологя//Москва, Медицина, 1981с., 686саҳ.

5. Сасмсонов М.А., Покровский А.А.  Дастур оиди диетология//Москва, Медицина, 1992с., 460саҳ.

6. Холжиев В. Ошхонаи муосири миллии тоҷик//Душанбе, Ирфон, 224саҳ.

7. Эвенштейн З.М. Диетологияи маъмул//Москва, 1990с., 318саҳ.

8. Кородецский А.В, Крылов А.В. Диабет, пешгирӣ, ташхис ва муолиҷа// Москва,саҳ11-23.

9. Румянсева Т.Ёрии кулинарӣбарои диабетикҳо// Москва- Санкт-петербург, саҳ20-34

Дигар Хабарҳо

Ҳифзи тандурустии аҳолӣ яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоии давлат ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон рамзи «Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ»-ро бо мақсади муаррифии ҳамаҷонибаи иқдоми мазкур тасдиқ намуданд.

Кодекси тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Абуали Ибни Сино

Ҳафтаномаи Шифо

Архив











 border=


 border=


 border=


 border=


 border=


 border=
 border=

Шумораи хонандагон

  • 0
  • 341
  • 592
  • 33,645